وب سایت سادات امامزاده بویر

گویش بختیاری

گویش بختیاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
برای دیگر کاربردها، بختیاری (ابهام‌زدایی) را ببینید.

این مقاله در باره گویش لری بختیاری است. برای دیگر کاربردهای واژه «بختیاری» به بختیاری (ابهام‌زدایی) بروید.

گویش بختیاری یا گویش لری بختیاری گویش مردم بختیاری است. بختیاری‌ها جزئی از مردم لر بشمار می‌آیند که به آنها لُر بزرگ می‌گویند و در جنوب غربی ایران ساکن هستند. [۱] گویش بختیاری از جمله گویش‌های جنوب غربی ایران و یکی از شاخه‌های گویش لری به شمار می‌رود. [۱] این گویش تفاوت‌های اندکی با سایر شاخه‌های گویش لری از جمله لری خرم‌آبادی و لری بویراحمدی دارد.

محتویات

گویش‌های لُری بختیاری

گویش بختیاری مانند دیگر گویش‌های ایرانی جنوب غربی لهجه‌های متعددی دارد که به طور کلی از نظر جغرافیایی می‌توان آن را به چهار نوع گویش تقسیم نمود:

اول

 

منطقهٔ شرقی که قسمتی از دنبالهٔ رودخانهٔ کارون ، شهرهای شمالی و شمال شرقی خوزستان را شامل می‌شود و همسایهٔ کهگیلویه و بویراحمد نیز است و به طور طبیعی از گویش لری بویراحمدی تأثیر پذیرفته‌است. برای مثال تمام بختیاری‌ها به «شما» می‌گویند «ایسا» (isa) اما در آن منطقه بر اساس گویش بویر احمد می‌گویند «ایشا» (ishA) می‌گویند.

 

دوم

 

منطقهٔ جنوبی که از رود زرد تا رامهرمز و هفتکل است و تحت تأثیر گویش طایفهٔ بهمئی قرار گرفته‌است.

 

سوم

 

منطقه چهار لنگ که از فریدن و فریدونشهر تا دورود را شامل می‌شود. اگرچه در این منطقه تأثیر پذیری صورت نگرفته‌است، اما در بعضی واژه‌ها از دیرباز این تفاوت وجود داشته‌است. مثلاً به عمو می‌گویند تتا در حالی که در مناطق دیگر به عمو می‌گویند تاته. همچنین در گویش اصلی بختیاری ضمایر ملکی متصل به کلمه سوم شخص مفرد به جای “ش”، “س” تلفظ می‌شود ولی در طوایف چهارلنگ از “ش” استفاده می‌شود.

 

چهارم

 

بختیاری میانی که شامل کلیهٔ طوایف هفت لنگ می‌شود. این محدوده از الیگودرز شروع و تا مناطق جنوبی ادامه دارد و قسمتی هم از چهار لنگ کیان ارثی را دربر می‌گیرد. می‌توان گفت این گویش اصلی ترین گویش بختیاری است.

حروف ویژه در گویش لری بختیاری

در لری بختیاری حروفی وجود دارد که در فارسی رایج تلفظ نمی‌شوند. بیشتر آن‌ها بازماندگان زبان پهلوی می‌باشند.[نیازمند منبع]

ذال معجم: حرف «د» وقتی که پس از a،A،o،i،e،y بیاید به گونه‌ای دیگر تلفظ می‌شود («A» را «آ» فرض کنید و «a» را «فتحه») تلفظ به این طورت است که قسمت زیرین نوک زبان با دندانهای پیش فک زیرین مماس شده اما با دندانهای پیش فک بالا تماس بسیار نامحسوس است. اما «د» پس از صامت‌ها به همان صورت معمول تلفظ می‌شود.

هاء میان تهی: گونه‌ای «هـ» است که با تلفظی نرمتر از «هـ» تلفظ می‌شود. مانند پهل (pohl) به معنی پُل

واو غنه: کلمهٔ «نو» در فارسی رایج تقریباً با واو غنه تلفظ می‌شود. در گویش لری بختیاری برخی کلمات با این واو تلفظ می‌شوند. مثل nّon (یعنی نان)

درباره گویش بختیاری

راولینسون در سفرنامه خود می‌نویسد:

تاکنون این گویشهای رایج در منطقه زاگرس را بازمانده زبان پهلوی می‌دانستند ولی به نظر می‌رسد زبان لری از پهلوی باستان مشتق شده‌است که همزمان با زبان پهلوی به صورت جداگانه با آن تکلم می‌شده است

محسن فارسانی در مقدمه دیوان ملا زلفعلی بختیاری این گویش ظریف را از مشتقات نزدیک زبان پهلوی می‌داند و در این خصوص می‌نویسد:

خاک این منطقه به لحاظ کوهستانی بودن از هجوم اقوام بیگانه مصون مانده و گویش آنان کمتر با زبان ترکی و عربی مخلوط شده‌است.

کلمه‌ها در گویش لری بختیاری

کرنجال خرچنگ
تاته عمو
دده خواهر
دا مادر
بئو پدر
گئو برادر
بتی خاله
جومه پیراهن، جامه
شولار شلوار، تنبان
چوغا تپه
نُفت دماغ
و در بیرون
قاش حیاط
بَرد سنگ
کِتو سک
گلو گربه
ارس اشک
تیگ پیشونی
چکهَ/کچه چانه
بق قورباغه
گادیم عقرب
گرگراک مارمولک بزرگ
هالو دایی
سوز سبز
کَلوون قهوه‌ای

ضمایر

ضمایر شخصی منفصل

مو (mo)… من

تو (to)… تو

هو (Ho)… او/آن

ایما (imA)… ما

ایسا (isA)… شما

هونو/اونو (ono/hono)… آنها

 

ضمایر جمع

برای جمع در بختیاری از (ل) یا (یل) استفاده می‌شود.

  • توجه: در باره جمع بستن کلمه‌ها گویش و زبان بختیاری به دو بخش تقسیم می‌گردد یکی بختیاری‌های غربی(ساکن الیگودرز و دورود تا نزدیکی‌های لالی و سردشت و دزفول) برای جمع بستن بیشتر از «ان» که به صورت شکسته «ون» یا «وُ» گفته می‌شود استفاده می‌کنند. اما سایر بختیاری‌ها از«یل» برای نام‌های نر(مذکر) مانند کُریل، و از «گل» برای نام‌های مادینه(مونث) مانند دُرگل و زَِنگل استفاده می‌کنندو گاهی نیز برای برخی از کلمات از همان «ان» به شکل شکسته استفاده می‌نمایند. مانند گامیشو یا گامیشون، قاطرو یا قاطرون، بُزون. نکته مهم دیگر اینکه گاهی نیز از همان«ان» با حذف «ن» برای جمع بستن استفاده می‌کنند. مانند مدادا، قاطراو غیره… :
ایرانیل… ایرانیها
مدادل… مدادها

 

ضمایر ملکی متصل

اُم (om-) تَوَرُم (tavarom) تبرم (تبر من)

اِت (et-) تَوَر ِت (tavaret) تبرت

اِس (es-) تَوَر ِس (tavares) تبرش

اِمون (emun-) تَوَر ِمون (tavaremun) تبرمان

اِتون (etun-) تَوَر ِتون (tavaretun) تبرتان

اِسون (esun-) تَوَر ِ سون (tavaresun) تبرشان

 

اسامی مختوم به مصوت هنگام گرفتن ضمیر ملکی متصل تنها m یا t یا s یا mun یا tun و یا sun می‌گیرد.

مثل:

دام (dAm) مادرم
داسون (dasun) مادرشان

 

ضمایر اشاره

یو (yo)هه (he) این

هو (ho) آن

یونو (yono) اینها

هه نو (heno) اینها

هونو (hono) آنها

زمان افعال

مضارع اخباری

شناسه + بن مضارع + -e

مثلاً خَردَن (xardan) به معنی خوردن بن مضارعش «خور» (xor) است:

می‌خورم: اِخورُم (exorom)

می‌خوری: اِخوری (exori)

می‌خورد: اِخوره (exore)

می‌خوریم: اِخوریم (exorim)

می‌خورید: اِخورین (exorin)

می‌خورند: اِخور ِن (exoren)

مضارع التزامی

دستور ساختش مثل فارسی است

ماضی مطلق

دستور ساختش مثل فارسی است (شناسه + بن ماضی)

ماضی استمراری

شناسه + بن ماضی + -e مثل: اِخَردُم (exardom) می‌خوردم

 

ماضی نقلی

e- + ماضی مطلق

خورده‌ام: خَردُمِه (xardome)

خورده‌ای: خَردیه (xardiye)

خورده‌است: خَردِه (xarde)

خورده‌ایم: خَردیمِه (xardime)

خورده‌اید: خَردینِه (xardine)

خورده‌اند: خَردِنِه (xardene)

 

ماضی بعید

مثل فارسی است فقط به جای «بود» از «بید» استفاده می‌شود. مثلاً: خورده بودند = خَردِه بیدِن (xarde biden)

 

آینده

برای بیان زمان آینده معمولاً همان مضارع اخباری به کار می‌رود

 

نفی مضارع اخباری

نمی‌خورم: نیخورُم (nixorom)

نمی‌گویم: نیگُم (nigom)

شباهت‌های گویش بختیاری

سیوندی زبان مردم سیوند ۷۵ کیلومتری شمال شیراز از نظر صرف و نحو و واژگان بسیار به بختیاری شبیه‌است.

بختیاری فارسی
bard سنگ
bengesht گنجشک
dade/dadoo خواهر
di دود
khar/har خر
kor پسر
mayas مگس
bagh غورباقه
koloft چاق
hime هیزم
ghala کلاغ
ovei آمد
sohr قرمز
low لب
astare ستاره
ima ما
wano\oono آنها
pia مرد

پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «بختیاری». دانشنامه جهان اسلام. بازبینی‌شده در ۲۹ دی ۱۳۹۰.

منابع

  • محسن فارسانی، دیوان ملا زلفعلی بختیاری، انتشارات مشعل، ۱۳۷۵.


[ موضوع ] :
[ برچسب ها ] :
ن : admin
ت : چهار شنبه, 14 نوامبر 2012
نظر شما در مورد اين پست چيست ؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

 
مهدویت امام زمان (عج)

 
 
Warning: include() [function.include]: Unable to access /home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/about.php in /home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/footer.php on line 12

Warning: include(/home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/about.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/footer.php on line 12

Warning: include() [function.include]: Unable to access /home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/about.php in /home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/footer.php on line 12

Warning: include(/home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/about.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/footer.php on line 12

Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/about.php' for inclusion (include_path='.:/usr/lib/php:/usr/local/lib/php') in /home3/sadatbov/public_html/wp-content/themes/emamzaman/footer.php on line 12
 
 
محمد بن حسن عسکری (عج) آخرین امام از امامان دوازده گانه شیعیان است. در ١۵ شعبان سال ٢۵۵ هـ.ق در سامرا به دنیا آمد و تنها فرزند امام حسن عسکری (ع)، یازدهمین امام شعیان ما است. مادر آن حضرت نرجس (نرگس) است که گفته اند از نوادگان قیصر روم بوده است. «مهدی» حُجَت، قائم منتظر، خلف صالح، بقیه الله، صاحب زمان، ولی عصر و امام عصر از لقبهای آن حضرت است.